حمیرا کبیری- مریم فاتحی

تعريف حسابداری اجتماعی

 social accounting 

حسابداری اجتماعی فرايند گردآوری، اندازه گيری و گزارش معاملات و تأثيران متقابلاين معاملات بين واحدهای تجاری و جامعه پيرامونی اوست. حسابداری اجتماعی از طريق اندازه گيری و گزارشگری تأثيرات متقابل واحد تجاری و جامعه پيرامونی اش، ارزيابی از توان ايفاء تعهدات اجتماعی را امكانپذير می سازد.

هدفهای حسابداری اجتماعی:
قرارداد واحد تجاری و جامعه پيرامونی اش، دو كاركرد مهم را برای واحدهای تجاری در پی دارد كه عبارتند از:
1-توليد و ارائه كالاها و خدمات سودمند برای جامعه.
2-توزيع عادلانه امكانات اقتصادی، اجتماعی يا سياسی بين گروه های اجتماعی كه در واقع عامل پيدايش و دوام واحد تجاری هستند

مفروضات سیستم حسابداری ا جتماعی

چهار فرض اساسی سیستم حسابداری اجتماعی عبارت‌اند از :

1 - هر واحد تجاری در قبال جامعه پیرامونی خود تعهداتی دارد که پایبند به انجام آنهاست.

2 - منابع اقتصادی اجتماع کمیاب و محدود است ، پس ضرورت دارد در به کارگیری و استفاده از آنها حداکثر بهره‌وری حاصل آید، به گونه ای که منافع اجتماعی حاصل از مصرف آنها بیش از هزینه های اجتماعی شود.

3 - کالاهایی که قبلا رایگان بوده اند، دیگر اینچنین رایگان در دسترس قرار نمی گیرند . مثلا آب و هوای پاکیزه اغلب نیازمند مخارج سنگین ناشی از مقررات مربوط به کنترل آلودگی محیط زیست و عملیات خود پالایی است، پس واحد تجاری باید در ازای استفاده از آنها منافعی را در اختیار اجتماع قرار دهد.

- از حقوق مسلم جامعه است که از میزان تعهدات اجتماعی، واحد تجاری نسبت به خود و همچنین مقدار انجام شده آنها آگاهی یابد و این آگاهی لازم است براساس اصول و مبانی گزارشگری حسابداری صورت گیرد.
اما در رابطه با اصول و مفاهیم اساسی سیستم حسابداری اجتماعی، باید گفت که این اصول تا حدود زیادی همان اصول و مفاهیم سیستم حسابداری مالی است، ولی لازم است، تعدیلی در آنها صورت گیرد تا هماهنگ با اهداف سیستم حسابداری اجتماعی شود . برای مثال در حسابداری مالی لازم است دامنه شمول مفهوم شخصیت حسابداری گسترش یابد و در بر گیرنده جامعه پیرامون واحد تجاری گردد و یا گسترده مفهوم معامله حسابداری باید شامل معاملات بین واحد تجاری از یک طرف و جامعه پیرامونی خود به عنوان طرف دیگر شود و همچنین سود حسابداری شامل هزینه ها و منافع اجتماعی واحد تجاری شود تا پس از آن بتوان بازده اجتماعی سرمایه‌گذاری را محاسبه کرد.

معیارهای تفکیک هزینه های اجتماعی از اقتصادی

در مباحث نظری حسابداری دو معیار برای تفکیک اینگونه هزینه ها از یکدیگر وجود دارد که عبارت‌اند از:
1 - معیار هدف از انجام یک نوع فعالیت یا هزینه؛

     2   - معیار الزامات قانونی.

هزینه های اجتماعی در سیستم حسابداری اجتماعی عبارتنداز:
 1– هزینه منابع انسانی به کار گرفته شده در واحد تجاری بر اساس هزینه فرصت به کارگیری آنها در یک فعالیت دیگر؛
2 - مواد خام مورد استفاده در واحد تجاری براساس هزینه فرصت استفاده از آنها در یک فعالیت دیگر؛
3 - داراییهای سرمایه‌ای (ساختمان و تجهیزات) بر اساس ارزش جایگزینی؛
 4- منابع و خدمات عام المنفعه مورد استفاده واحد تجاری از قبیل: پل‌ها و راههای ارتباطی، خدمات پلیس، آتش نشانی، بهداشت ، درمان و آموزش؛
 5- ضرر و زیانهای اجتماعی ناشی از فعالیتهای تولیدی واحد تجاری مانند آلودگی محیط زیست ناشی از کارخانه‌های سیمان و آسیبهای کشیدن سیگار برای شرکتهای تولید کننده و عرضه کننده سیگار.

 

حسابداري محيط زيست چيست؟

حسابداري محيط زيست اطلاعاتي را فراهم مي كند كه در امر ارزيابي عملكرد، كنترل، تصميم گيري و گزارشگري به مديران كمك مي كنند و همچنين بر مفاهيم اقتصادي و زيست محيطي بنا شده و از آنجايي كه از ارزش هايي استفاده مي كند كه از بازار ناشي نمي شود، استفاده از آن مستلزم ايجاد تغيير در فرهنگ است. حسابداري زيست محيطي، بخشي از اين تغييرات را در سازمان و وسيعتر از آن در جامعه ارائه مي كند و با ارائه شناخت اساسي بيشتر و مشاركت در فعاليت هاي كاري روزانه، به تعيين هدف توسعه مستمر به عنوان رويكردي خاص كمك مي كند.

 

هزینه های زیست محیطی:

واژه بهایابی زیست محیطی حداقل به 2 جنبه مهم اشاره دارد:

1- هزینه هایی که به طور مستقیم فعالیت های مالی شرکت را تحت تاثیر قرار میدهند. این هزینه ها ، هزینه های خصوصی ، خاص شرکت یا داخلی نامیده می شود.

2- هزینه های منحصر به فرد زیست محیطی که شرکت ها مسئول آن نیستند و هیچ پیامد اقتصادی مستقیمی برای فعالیت های مالی شرکت ندارند

شناسایی و طبقه بندی هزینه هزینه های زیست محیطی

راههای مختلف برای طبقه بندی وجود دارد در سیستم حسابداری طبقه بندی هزینه ها به شرح ذیل است

1-     مواد مستقیم و دستمزد مستقیم

2-     سربار کارخانه

3-     هزینه های فروش

4-     هزینه های اداری و عمومی

5-     هزینه های تحقیق و توسعه

اما در حسابداری محیط زیست هزینه ها به صورت ذیل تقسیم میشوند

1-هزینه های متداول

2-هزینه های بالقوه پنهان

3-هزینه های اتفاقی زیست محیطی

4-هزینه های نامشهود و مرتبط زیست محیطی

کاربردهای مختلف حسابداری محیط زیست:

n      1-کاربرد حسابداری محیط زیست در هزینه یابی

n      2- کاربرد حسابداری محیط زیست در تصمیمات سرمایه گذاری

n      3-کاربرد حسابداری محیط زیست در طراحی برنامه های راهبردی

 

فرآیند تسهیم هزینه در حسابداری زیست محیطی

n      1- تعیین مقیاس و چارچوب مناسب برای این هزینه ها

n      2- مشخص کردن هزینه های زیست محیطی

n      3- مشخص کردن مقدار این هزینه ها

n      4- تسهیم هزینه های زیست محیطی به فرآیندها و محصولات

محرک هزینه های مزبور

حسابداري منابع انساني چيست ؟         

n      حسابداري منابع انساني در واقع كاربرد مفاهيم و روشهاي حسابداري و محدوده مديريت نيروي انساني مي باشد . اين حسابداري معيار سنجش و گزينش هزينه و ارزش گزاري نيروي انساني بعنوان منابع اصلي هر موسسه است .

n      انجمن حسابداران رسمی آمریکا  حسابداری منابع انسانی را بدین گونه تعریف کرده است :

n      حسابداری منابع انسانی فرآیند شناسایی و اندازه گیری داده های مربوط  به نیروهای انسانی شرکتها و تبادل این اطلاعات با بخشهای ذینفع به منظور کمک به تصمیمهای استفاده کنندگان داخلی و خارجی سازمان است .

n       

n      هدف حسابداري منابع انساني

n      هدف حسابداري منابع انساني بهبود بخشيدن به كيفيت تصميمات مالي مورد اتخاذ گروه هاي داخل و خارج يك سازمان از طريق وارد كردن متغير هاي سرمايه انساني به جمع متغير هاي سنتي تصميم گيري مديريت است . منابع انساني اساساَ با ساير منابع سازمان متفاوت است . زيرا منابع انساني در ساير منابع مالي و فيزيكي يك سازمان ايجاد ارزش مي كند

n      برخی کاربرد های منابع انسانی

n      1-تهیه و ارائه اطلاعات کمی جهت تصمیم گیری مدیریت

n      2-ارائه اطلاعات مفید به سرمایه گذاران و ذینفعان سازمان

n       

n      3-كمك به سنجش هزينه و ارزش منابع انساني

n       

n       

n       

n      هزينه هاي منابع انساني

n      هزينه هاي منابع انساني را به دودسته تقسيم مي كنند :

n      1-هزينه اي اوليه : هزينه هايي هستند كه به منظور دستيابي ،آموزش و بهسازي نيروي انساني تقبل مي شوند  و شامل هزينه هاي مستقيم و غير مستقيم مي باشند هزينه هاي اوليه را مي توان به دو گروه هزينه هاي دستيابي منابع انساني و هزينه هاي آموزش و بهسازي تفكيك كرد

n       

n      2-هزينه هاي جايگزيني: به هزينه هايي بر مي گردد كه به منظور جايگزين كردن منابع انساني فعلي با افراد جديد تقبل مي شود . اين نوع هزينه شامل هزينه هاي مستقيم و غير مستقيم مي باشند . عناصر هزينه جايگزيني شامل هزينه هاي دستيابي ،آموزش و بهسازي و هزينه انفصال است . هزينه انفصال ،به هزينه هاي اطلاق مي گردد كه سازمان به علت جدايي فرد متقبل مي شود .

n